Mediterranean Garden Society
Σύλλογος Μεσογειακής Κηπουρικής

» αρχική σελίδα
» ο σύλλογος
» κλάδοι
» πληροφορίες
» το περιοδικό TMG
» σπάροζα
» ελλάδα
» κύπρος
» κήποι μελών
» ανταλλαγή σπόρων
» ημερολόγιο
» εγγραφές
» επικοινωνία

 

 

Ο Κήπος του MGS στη Σπάροζα
Γνωριμία με τον κήπο

Το τεύχος 45 του TheMediterraneanGarden δημοσίευσε διάφορα άρθρα για τον πρότυπο κήπο του MGS στη Σπάροζα. Παραθέτουμε μερικά σαν πρώτη γνωριμία με τον κήπο.

Σπάροζα: ο Κήπος του Ντέρεκ
της Σάλλη Ραζέλου, Επιμελήτριας του κήπου και πρώτης Προέδρου του Συλλόγου Μεσογειακής Κηπουρικής MGS.

Το Φυτώριο στη Σπάροζα
της Καρολίνας Χαρμπούρη, πέμπτης Προέδρου του MGS και Αρχισυντάκτριας του TheMediterraneanGarden

Μια Μέρα στο Φυτώριο
φωτορεπορτάζ της Φρόσως Βασιλειάδη.                                                                           

The Path on the Hill, Sparoza
της Jennifer Gay, Βοηθού από τον Οκτώβριο 1999 έως τον Ιανουάριο 2001. (Στα αγγλικά)

 


Ο κήπος τον Απρίλιο. Φωτογραφία επισκεπτών από τον
Βοτανικό Κήπο της Βιέννης.

Σπάροζα: O κήπος του Derek

της Σάλλη Ραζέλου                                          
από το τεύχος 45, Ioύλιος 2006, του δελτίου The Mediterranean Garden

Κατά τη διάρκεια των ετών 1994 και 1995 όταν το MGS ήταν σε βρεφική ηλικία, ο Derek Toms ερχόταν στη Σπάροζα 2 πρωινά τη βδομάδα και δούλευε στον κήπο. Τον Απρίλιο του 1994 αρχισε να φτιάχνει τον κήπο που αποκαλούσε «άγριο». Τον περιγράφαμε επίσης και ως «κήπο των γηγενών»… τελικά, όμως, για όλους εμάς που τον γνωρίζαμε, θα μείνει πάντα ως ο «κήπος του Derek». Η θέση του κήπου βρίσκεται στο επικλινές έδαφος ανάμεσα στις πεζούλες και τις δεξαμενές, και το μέγεθός του είναι περίπου 20 επί 16 μέτρα πλαγιάς, και κατηφορίζει άνισα. Καταλήγει αμφιθεατρικά σε μια κυκλική λεκάνη που καλύπτει τον βόθρο. Η υψομετρική διάφορα είναι περίπου 2 μ. στη νότια πλευρά και 1 ½ μ. στη βόρια.

Στο κέντρο της επίπεδης κυκλικής περιοχής η Jacky Tyrwhitt είχε φυτέψει ένα Cypressus με σχήμα κωνικό και λεία κλαδιά λεπτόφλουδα που ξεφλουδίζονται με τον καιρό αφήνοντας την επιφάνεια του ξύλου λεία και κοκκινωπή που με τον καιρό γίνεται πιο καφετιά. H σκιά αυτού του δένδρου υπερκαλύπτει σήμερα την κυκλική επιφάνεια κάτω του. Το πιο εντυπωσιακό του στοιχείο είναι το υπέροχο άρωμα τον μικροσκοπικών του φύλλων. Ακόμη δεν έχω ανακαλύψει την ονομασία της ποικιλίας αυτής. Ο Derek χάραξε ένα μονοπάτι που κατεβαίνει ως χαμηλότερα απ το κυπαρίσσι και ανεβαίνει πάλι. Έντεκα σκαλιά και πλατύσκαλα μας οδηγούν κάτω και άλλα οκτώ μας φέρνουν στην δεξαμενή όπου η κλίση είναι μικρότερη. Το ύψος των σκαλοπατιών κυμαίνεται μεταξύ 10 εκ. και 18 εκ. Τα πλατύσκαλα έχουν μήκος μεταξύ 40 εκ. και 150 εκ. Μάζεψε τις πέτρες από την πλαγιά του λόφου, τις μετέφερε με το καροτσάκι και τις έχτισε στο ξερό και πετρώδες έδαφος: ένα επίπονο έργο στην απότομη πλαγιά κάτω απ’ τον Ελληνικό ήλιο. Ούτε μια πέτρα δεν έχει μετακινηθεί απ τη θέση της στο διάστημα των 12 ετών που πέρασαν από τότε – ένας φόρος τιμής στη δεξιοτεχνία και την ακρίβεια με την οποία εκτελούσε ότι αναλάμβανε. Δημιούργησε δεξιά κι αριστερά του μονοπατιού, πέτρινες πεζούλες που σχηματίζουν χώρους για φύτεμα.

Στα χρόνια που πέρασαν φυτεύτηκαν πολλά είδη φυτών. Υπήρξαν και μερικές απογοητεύσεις… η Globularia alypum, διάφορα έρποντα θυμάρια, μερικά Onosma και Lithodora παρέδωσαν το πνεύμα. ΄Εγιναν δοκιμές με διάφορα είδη Cistus, που πριν καλά καλά φτάσει ο Ιούνιος μαράζωναν και έμοιαζαν μισοξεραμένα. ΄Αλλα πάλι φυτά όπως η Ruta graveolens και η Ballotaa cetabulosa είχαν τόση επιτυχία που θέριευαν και επεκτεινόντουσαν εις βάρος των ασθενέστερων γειτονικών φυτών. Το Origanum onites και η Euphorbia acanthothamnos πάνε πολύ καλά, καθώς επίσης και η Mandragora officinarum που ήρθε από τη Σύρο. Τα γεώφυτα και τα χαμαίφυτα δικαιώνουν τους κόπουςκαι προκόβουν… μετράμε τα ακόλουθα: Cyclamen graecum, Crocus goulimyi, C. niveus, C. cartwrightianus, Tulipa saxatilis, Gagea arvensis, G. graeca, Merendera attica, Ornithogalum umbellatum, O. narbonense, O. arabicum, Urginea maritima, Muscari commutatum, M. comosum, Scilla autumnalis, Allium neapolitanum, A. roseum, A. subhirsutum, A. sphaerocephalon, Iris unguicularis, Pumila ssp. attica, Hermodactylus tuberosus, Sternbergia lutea, S. sicula, Asphodelus fistulosus, Fritillaria graeca, Narcissus papyraceus, N. serotinus.

Μετά τα πρωτοβρόχια το φθινόπωρο, ξεμυτίζουν πολλά εποχιακά… πρώτα η Cerinthe retorta, το Lamium moschatum, και πολλά άλλα αγριολούλουδα. Μέχρι τον Μάρτιο Cerinthe και Lamium έχουν ανθίσει, μαζί με τα Tordylium apulum, Reseda alba, Tragopogon porrifolius και τέλος τις κοινές παπαρούνες (Papaver rhoeas) και τα δελφίνια (Delphinium staphisagria) και πολλά άλλα, με αποτέλεσμα η βλάστηση να είναι εκτός ελέγχου αλλά να φαίνεται υπέροχος. Είναι πολύ δύσκολο να πετύχει κανείς τη σωστή ισορροπία σ’ αυτόν τον κήπο: παρ’ όλο που ξεβοτανίζουμε και απομακρύνουμε πολλά απ’ τα εποχιακά αγριολούλουδα, αυτά εξακολουθούν να πνίγουν τα νέα πολυετή φυτά, που φυτεύονται την άνοιξη, και να τους κλέβουν το φως και τον αέρα.

Ένα πεύκο (Pinus halepensis) σκιάζει το βάθος της νοτιοανατολικής γωνιάς του κήπου δίπλα από τους λάκκους του κόμποστ. Από κάτω του ένα λεμονίαστρο (Limoniastrum monopetalum), ένα Ptilostemon chamaepeuceκαι ένα Convolvulus oleifolius συναγωνίζονται για τον χώρο. Αυτοί οι 3 θάμνοι τα καταφέρνουν χωρίς πότισμα και ανθίζουν συγχρόνως στα τέλη Μαΐου. Ένα πολύ ιδιαίτερο πολυετές φυτό ο φλώμος (Verbascum), μοιάζει να πηγαίνει καλά. Μάζεψα μοσχεύματα όταν ήμουν στην Τουρκία με τη Megan και τον Derek Toms το 2001. Το φύλλωμα του είναι υπέροχο, σχεδόν λευκό, χάρις στο λεπτό τρίχωμα που καλύπτει τα απλά ωοειδή φύλλα του. Ένα άλλο ιδιαίτερο φυτό από την ίδια περιοχή της Τουρκίας είναι μια πρασινόφυλλη σάλβια με πολύ έντονο άρωμα και υπέροχο σχήμα. Δεν έχω ακόμα καταφέρει να προσδιορίσω τις ποικιλίες αυτών των δύο φυτών που καταφέρνουν να επιβιώσουν καλά μακριά απ το οικείο περιβάλλον τους (υψόμετρο 800 μ. στη ΝΔ χερσόνησο της ηπειρωτικής Τουρκίας). Ο Γιώργος Σφήκας μας έφερε το 2004, σπόρο από ένα άγριο σκυλάκι (Antirrhinum siculum), φίνο και κομψό φυτό ενδημικό της Κεφαλονιάς. Το σπείραμε κατ ευθείαν στον κήπο του Derek και άνθησε τον Απρίλιο σχηματίζοντας ωχροκίτρινους πυργίσκους – θα μαζέψω σπόρους για να διαθέσω σε μέλη που επιθυμούν να τα σπείρουν.

Όταν η Caroline Harbouri άφησε πέρσι, το όμορφο παλιό σπίτι με κήπο όπου ζούσε, στην Κηφισιά, χάρισε στη Σπάροζα ένα σκαλιστό τοτέμ, έργο του Derek που της το είχε χαρίσει φεύγοντας απ’ την Ελλάδα τον Ιανουάριο του 2000. Το τοποθετήσαμε στο μικρό πέτρινο τρίγωνο που υπήρχε στο σημείο που ο κήπος του Derek ενώνεται με τη δεξαμενή. Μοιάζει σα να φτιάχτηκε ειδικά γι’ αυτό το μέρος. Η κουκουβάγια στην κορφή του τοτέμ κοιτάζει κατάφατσα όποιον έρχεται απ’ το μονοπάτι του κυρίως κήπου.

Με το ιδιαίτερο χιούμορ του ο Derek θα διασκέδαζε με την ειρωνεία του ότι ο κήπος που έφτιαξε με τα ίδια του τα χέρια, τώρα είναι αφιερωμένος στη μνήμη του. Παρ’ όλο που υπήρξε ο ιδρυτής του MGS καθώς και ιδιαίτερα ευσυνείδητος «κηπουρός», του κόστιζε κάθε παρέμβαση στη φύση. Ο ασκητισμός ήταν βαθιά ριζωμένος στην δική του φύση. Η καλλιτεχνική του έμπνευση αντλούσε απ’ τα αρχαία σύμβολα και μοτίβα των πρωτόγονων κοινωνιών. Δεν βιαζόταν ποτέ να εκφράσει μιαν άποψη ή να δώσει μιαν απάντηση σ’ ερώτημα, όχι από έλλειψη ευστροφίας, αλλά επειδή ήταν βαθιά σκεπτόμενος… ένας γλυκός ήρεμος άνθρωπος χωρίς ίχνος σοβαροφάνειας ή φιγούρας. Η σκέψη του ήταν πρωτότυπη και τα ταλέντα του πολλαπλά.

Στις 2 Νοεμβρίου 1994 ο κήπος του Derek ήταν έτοιμος. Την ίδια μέρα συνέβη κάτι μοναδικό – ένα νεροπούλι της οικογένειας των ερωδιών, ήρθε και στάθηκε πάνω σ’ ένα φύλλο λωτού στη δεξαμενή. Έμεινε εκεί, ακίνητο, για 2½ μέρες. Κανείς δεν το είδε να φεύγει.


Mandragora officinarum.
Φωτογραφία της Davina Michaelides.


Η κουκουβάγια του Derek.
Φωτογραφία της Davina Michaelides.


Ένα ιδιαίτερο πολυετές Verbascum που έφερε η Sally από την Τουρκία.
Φωτογραφία της Τρούλης Παυλίδη.

Το Φυτώριο στη Σπάροζα 

Της Caroline Harbouri
Από το τεύχος 45, Ιούλιος 2006, του The Mediterranean Garden 

Όπως για πολλά παιδιά στην Αγγλία, η ιστορία του κούνελου Πίτερ Ράμπιτ ήταν μια από τις πρώτες μου λογοτεχνικές εμπειρίες. Έτσι, στη φαντασία μου, το παραγωγικό μέρος του κήπου - στην περίπτωση του Πίτερ ο λαχανόκηπος με αγγουροντομάτες, προστατευτικά δίχτυα και σέρα– απέκτησε ιδιαίτερη σημασία,  και ο κηπουρός, ο κύριος Μακγκρέγκορ, παρέμεινε στη μνήμη μου ως δυναμική φυσιογνωμία.

Η Σάλλη Ραζέλου δεν μοιάζει καθόλου με τον κύριο Μακγκρέγκορ. (Αν υπήρχαν αγριοκούνελα στην Αττική, είμαι σίγουρη ότι θα έβρισκε έναν πιο γλυκό τρόπο να αντιμετωπίσει τις ζημιές που κάνουν). Το φυτώριο που έχει δημιουργήσει στη Σπάροζα είναι πράγματι σημαντικό και ξεχωριστό. Μπορεί οι επισκέπτες του κήπου της Σπάροζας να εντυπωσιάζονται από την ομορφιά του αλλά μεγαλύτερη σημασία έχει το ότι είναι αληθινά πειραματικός, με την έννοια ότι τα καινούργια φυτά δοκιμάζονται για την αντοχή τους στις Μεσογειακές συνθήκες του πολύ ήλιου, των δυνατών ανέμων και της λίγης βροχής. Και γι'αυτό το φυτώριο όπου μεγαλώνουν τα φυτά από σπόρους ή από μοσχεύματα είναι το επίκεντρο του κήπου.

΄Οταν ιδρύθηκε ο Σύλλογος Μεσογειακής Κηπουρικής (MGS) το 1994, το φυτώριο το ξεκίνησε ο Ντέρεκ Τομς στα χαλάσματα ενός σπιτιού σκύλου δυτικά απ’ το σπίτι. Η έκτασή του ήταν μικρή, περίπου 7 επί 5 μέτρα και περιεκλείετο από ένα φράχτη από συρματόπλεγμα. Ο Ντέρεκ σκέπασε αυτόν το φράχτη με φύλλα φοινικιάς (τα απομεινάρια τους επιζούν ακόμα αν και τώρα σκιάζονται από αναρριχώμενα που φυτεύτηκαν έξω από το συρματόπλεγμα, όπως το «ρολόι» (Passiflora caerulea) στην ανατολική πλευρά, η Asarina scandens στη δυτική πλευρά και μπροστά, και προς νότο το Senecio tamoides που ανθίζει το χειμώνα). Στην ανατολική πλευρά ο Ντέρεκ έκτισε ένα στέγαστρο από ξύλινα παλούκια και καλαμωτή οροφή γιατί ο καυτός ήλιος είναι θάνατος για τα νεαρά φυτά, ακόμα και για αυτά που αφού μεγαλώσουν αντέχουν αυτές τις συνθήκες. Στη δυτική πλευρά, επειδή το έδαφος είναι κατηφορικό προς τα ανατολικά, έκτισε μια πέτρινη πεζούλα πλάτους ενάμισι μέτρου . Tα παλιά στηρίγματα της Jaqueline Tyrwhitt μπήκαν στο βόρειο μέρος. Έτσι άρχισε να λειτουργεί το φυτώριο.

Ο πολλαπλασιασμός των φυτών γίνεται ακόμα σ’αυτό το αρχικό φυτώριο, αλλά για τα μεγαλύτερα φυτά χρειαζόταν περισσότερος χώρος. Έτσι το 2002-2003 ο David Priestly που τότε εργαζόταν μια μέρα την εβδομάδα στη Σπάροζα, το προέκτεινε, κτίζοντας ρηχές πεζούλες και ένα αναλημματικό τειχίο όλο και πιο ψηλό καθώς κατηφόριζε το έδαφος περικλείοντας μια μεγάλη ημικυκλική περιοχή που πριν ήταν χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων. (Εδώ ας θυμηθούμε ένα αξιόλογο προηγούμενο της Beth Chatto η οποία έκανε τον περίφημο ξηρό κήπο της πάνω από έναν πρώην χώρο στάθμευσης...) Αυτές οι πεζούλες σκεπάστηκαν με χαλίκι και εκεί τοποθετήθηκαν φυτά σε πλαστικές γλάστρες διαφόρων μεγεθών (με τάξη που θα ικανοποιούσε τον κύριο Μακγκρέγκορ), περιμένοντας να μεγαλώσουν αρκετά για να πάρουν την οριστική τους θέση στον κήπο. Όλη αυτή η περιοχή σκιάζεται από δέντρα που προϋπήρχαν , τρία κοινά πεύκα της περιοχής (Pinus halepensis) και μια κουκουναριά (Pinus pinea),τρεις κουτσουπιές (Cercis siliquastrum), δύο βραχυχίτωνες και ένα κυπαρίσσι που παλεύει να επιζήσει μ'αυτόν τον ανταγωνισμό.

Ένα μειονέκτημα όμως παρέμεινε… αυτή η αυξημένη έκταση του φυτώριου είχε μία μόνο είσοδο, από την πάνω μεριά όπου άρχιζε το αναλημματικό τειχίοτειχίο. Γι’αυτό έγινε μια επιπλέον τροποποίηση: Ένα μικρό μέρος του τειχίου κατεδαφίστηκε και μπήκαν πέτρινα σκαλοπάτια για πιο εύκολη πρόσβαση.

Πάνω από το αναλημματικό τειχίο υπάρχει μια σειρά από διάφορα άνυδρα φυτά, όπως η ασφάκα (Phlomis fruticosa), το φυτιλάκι ή αλουμινάκι (Ballotaa cetabulosa), το λεμονίαστρο (Limoniastrum monopetalum), η Tradescantia pallida και άλλα. Αλλά στο μέλλον η Σάλλη Ραζέλου θέλει να τα αντικαταστήσει με δενδρολίβανα. Κάτω από το τειχίο φυτεύτηκαν πέρσι γκαζάνιες.

Το φυτώριο ποτίζεται με το χέρι γιατί μόνο έτσι κάθε νεαρό φυτό παίρνει ακριβώς την ποσότητα νερού που χρειάζεται και συγχρόνως μπορεί να παρακολουθεί κανείς την πρόοδό του και τυχόν προβλήματα που εμφανίζονται. Εδώ έχει τοποθετηθεί ο μετρητής της βροχόπτωσης. Παραπάνω έγραψα πόσο σημαντικό είναι το φυτώριο και τι ποιο σημαντικό από τον μετρητή αυτό; Η Σάλλη Ραζέλου μετρά και καταγράφει εδώ και χρόνια την ετήσια βροχόπτωση στη Σπάροζα – στοιχείο με ιδιαίτερη σημασία για τον κηπουρό των μεσογειακών περιοχών.
 
Οι σπόροι και τα μοσχεύματα προέρχονται από διάφορες πηγές. Μερικοί σπόροι είναι από τον ίδιο τον κήπο της Σπάροζας, ενώ άλλοι συλλέγονται στην ύπαιθρο ή προσφέρονται από μέλη του MGS από όλο τον κόσμο. Πολλά από τα νέα φυτά είναι διαθέσιμα στα μέλη που επισκέπτονται τη Σπάροζα αντί ενός μικρού ποσού που βοηθάει για τη συντήρηση του κήπου. Δυο φορές το χρόνο ο ελληνικός κλάδος του συλλόγου οργανώνει ανταλλαγή φυτών όπου μέλη μπορούν να φέρουν και να πάρουν φυτά. Σχεδόν όλοι φεύγουν με κάποιον θησαυρό υπό μάλης. Όταν π.χ. έφυγα σήμερα, κουβαλούσα ένα πρασινόφυλλο Plectranthusbehri, μια ανοιχτόχρωμη Lychnis coronaria.(γιατί έχω μόνο μια με μπεζ λουλούδια), ένα μικρό Pelargonium με σκούρα φύλλα και ντελικάτα κατακόκκινα λουλούδια και λίγες ρίζες του πράσινου και κρεμ Houttuynia cordata που ευδοκιμεί δίπλα στο νερό.


Το φυτώριο.
Φωτογραφία της Valérie Tasseel.

Μια μέρα στο φυτώριο

Φωτορεπορτάζ της Φρόσως Βασιλειάδη


Σάββατο 20 Μαρτίου, 2010. Το φυτώριο της Σπάροζας τη
μέρα της ανταλλαγής φυτών και σπόρων.


Πως λέγεται ετούτο;


Μωρά ευπρόσδεκτα, καθώς και φωτογράφοι.


Θα χωρέσει στον κήπο μου αυτή η τεράστια Ferula communis;


Επισκέπτες όλων των γενεών.


Μελλοντικό μέλος του MGS.

www.MediterraneanGardenSocietyGreece.org
Τα δικαιώματα (c) των περιεχομένων ανήκουν στην πηγή ή τον συγγραφέα. Αναπαραγωγή μόνον κατάπιν αδείας..


σχέδιο και συντήρηση ιστοτόπου: Truetype Web Solutions